ตักบาตรเทโว

ตักบาตรเทโว หมายถึง วันทำบุญตักบาตรในวันออกพรรษา ตามความเชื่อของพุทธศาสนิกชน ว่าเป็นวันที่เสด็จลงจากสวรรค์ ชั้นดาวดึงส์หลังจากที่เทศนาอภิธรรมปิฎกโปรดพระมารดา  "เทโว" ย่อมาจาก"เทโวโรหนะ" ซึ่งแปลว่าการหยั่งลงจากเทวโลก หมายถึงการเสด็จลงจากเทวโลกของพระพุทธเจ้า ตำนานกล่าวว่า เมื่อพระพุทธองค์ได้ตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว ทรงเทศนาโปรดประชาชนต่างๆ ของอินเดียตอนเหนือ ตั้งแต่เมืองราชคฤห์ เมืองพาราณสี เมืองสาวัตถี ตลอดจนเมืองกบิลพัสดุ์ ซึ่งเป็นบิตุภูมิของพระองค์ ทรงเทศนาโปรดพระประยูรญาติทั้งหลายถ้วนหน้า และทรงโปรดจะสนองคุณพระมารดา ซึ่งหลังประสูติพระองค์ได้ ๗ วัน ก็สิ้นพระชนม์และได้ไปประสูติเป็นเทพบุตรอยู่ในสวรรค์ชั้นดุสิต ฉะนั้นหลังจากพรรษาที่ ๗ พระองค์ก็เสด็จขึ้นไปจำพรรษาที่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ไปเทศนาพระอภิธรรมปิฎกโปรดพระมารดาอยู่พรรษาหนึ่งถึงวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ จึงเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์มาประทับที่เมืองสังกัสสะ ประชาชนพากันไปเฝ้าพระองค์เพื่อทำบุญตักบาตรกันอย่างหนาแน่น เพราะไม่ได้เห็นพระพุทธเจ้ามาถึง ๓ เดือน การทำบุญตักบาตรในวันนั้นจึงได้ชื่อว่า "ตักบาตรเทโวโรหนะ" และต่อมาก็เหลือเพียง"ตักบาตรเทโว"

การตักบาตรเทโวนี้ บางวัดทำในวันออกพรรษา วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ แต่บางวัดจัดในวันถัดไป คือ วันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑

ประเพณีตักบาตรเทโว เป็นประเพณีที่สำคัญ และมีการปฏิบัติสืบต่อกันมาจนถึงทุกวันนี้ โดยมีพระสงฆ์จำนวนมากมารับบิณฑบาตรข้าวสารอาหารแห้ง จากพุทธศาสนิกชน อัญเชิญพระพุทธรูปประดิษฐานในบุษบก ซึ่งตั้งอยู่บนล้อเลื่อนมีบาตรใหญ่ตั้งไว้หน้าพระพุทธรูป มีคนลากล้อเลื่อนไปช้าๆ พระสงฆ์ สามเณรถือบาตรเดินตามเพื่อให้อุบาสกอุบาสิกา ที่ยืน นั่งกันอยู่เป็นแถวได้ใส่บาตร ของทีนิยมนำไปใส่บาตรนั้น ก็จะมีข้าวสารอาหารแห้ง และยังมี ข้าว กับข้าว ผลไม้ และก็มีข้าวต้มมัด และข้าวต้มลูกโยนเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งแต่ละท้องถิ่นก็จะมีประเพณีตักบาตรเทโว ใหญ่เล็ก แตกต่างกัน

ประเพณีที่เกี่ยวข้อง และจัดในช่วงวันออกพรรษา คือ ประเพณีเทศน์มหาชาติ ประเพณีนี้ นิยมทำกันหลังออกพรรษาพ้นหน้ากฐินไปแล้ว อาจทำในวันขึ้น ๘ ค่ำ เดือน ๑๒ หรือวันแรม ๘ ค่ำก็ได้ ซึ่งในช่วงนี้น้ำเริ่มลด และข้าวปลาอาหารกำลังอุดมสมบูรณ์ จึงพร้อมใจกันทำบุญทำทาน และเล่นสนุกสนานรื่นเริง แต่ในภาคอีสานนั้นนิยมทำกันในเดือน ๔ เรียกว่า"บุญผะเหวด" ซึ่งเป็นช่วงที่เสร็จจากการทำบุญลาน เอาข้าวเข้ายุ้ง งานนี้เป็นงานพิเศษจะทำขึ้นช่วงไหนก็ได้ ส่วนมากแล้วจะเป็นการหาเงินเข้าวัด การเทศน์มหาชาตินั้น มีอยู่ด้วยกันทั้งหมด ๑๓ กัณฑ์ เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับพระเวสสันดร อันเป็นพระชาติสุดท้ายของพระบรมโพธิสัตว์ ก่อนที่จะมาประสูติเป็นเจ้าชายสิทธัตถะและออกบวช จนตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

งานบุญกฐิน จะกระทำได้หลังออกพรรษา โดยมีระยะเวลา ๑ เดือน และวัดแต่ละวัดสามารถรับกองกฐินได้เพียงหนึ่งกองเท่านั้น จึงมีการจองกฐินล่วงหน้ากับวัดที่ต้องการถวายกองกฐิน ยกเว้นกฐินพระราชทานไม่ต้องจอง กฐิน มีความหมายในทางพระพุทธศาสนาอยู่สองความหมาย ความหมายแรกคือ เป็นชื่อผ้าและสังฆกรรม หรือพิธีกรรมสงฆ์ ความหมายที่สองคือ เป็นชื่อการทำบุญของชาวพุทธ โดยมีผ้าเป็นสื่อกลาง